Freud, Marx, Α.Γ.

Just a mental note επί του Θέσεις, άρθρο «αυτοτέλειες» και ιδιοτέλειες, του Α.Γ.

Η εκτίμηση ότι η διανόηση γίνεται «λιγότερο εθνι(κιστι)κή» θεωρώ ότι νοητικά βασίζεται η ίδια σε μια διαφωτιστική αντίληψη της ιδεολογίας: ως «εθνικισμός» νοείται ένα σύνολο ιδεών, τις οποίες κάθε άνθρωπος αποδέχεται ή απορρίπτει στη βάση μιας οιονεί αισθητικής προτίμησης και με την ελευθερία της βούλησής του. Ως μόνο δε κριτήριο για το αν τις αποδέχεται ή όχι εκλαμβάνεται το τι λέει ο ίδιος περί αυτού[8]. Να είσαι εθνικιστής σημαίνει να είσαι --και να μιλάς-- «υπέρ του έθνους (σου)», όπως περίπου είναι κανείς «υπέρ» του Ολυμπιακού ή του Παναθηναϊκού. Έτσι, ο Μπελαντής είναι πρόθυμος να αναγνωρίσει ότι, από ένα σημείο και πέρα, ο «εθνικισμός» είναι κακό πράγμα, π.χ. όταν οδηγεί σε καταπίεση μειονοτήτων· μέχρι όμως το σημείο αυτό είναι αναπόφευκτος και θεμιτός. Στο κάτω-κάτω, βρε αδερφέ, όλοι γεννιόμαστε κάπου και «επιθυμούμε να ζούμε υπό ορισμένους εδαφικούς, πολιτιστικούς και πολιτικούς όρους».

Η τοποθέτηση αυτή του προβλήματος είναι άστοχη και άσχετη με τις εννοιολογήσεις της Αριστεράς. Η Αριστερά οφείλει να αντιτάσσεται στον εθνικισμό όχι ποσοτικά, αλλά ποιοτικά (δηλαδή όχι στην υπερβολή, αλλά στην ίδια την ουσία του) και η αντίθεση αυτή δεν αφορά τις «ιδέες», αλλά τις υλικές συνθήκες ύπαρξης των ανθρώπων. Εθνικισμός δεν είναι η «αγάπη του τόπου μας», αλλά είναι η ειδική ικανότητα της κυρίαρχης τάξης να πείθει τις υπόλοιπες ότι το συμφέρον της είναι και δικό τους. Οι άνθρωποι πάντοτε είχαν συλλογικές ταυτότητες και πάντοτε έτρεφαν θετικά αισθήματα για τον τόπο και την καταγωγή τους. Μόνο όμως τα τελευταία διακόσια χρόνια έχουν αρχίσει να πείθονται ότι, προκειμένου να το κάνουν αυτό, οφείλουν να αγαπούν ένα κράτος --να χαίρονται όταν το κράτος αυτό επεκτείνει τα σύνορά του, βελτιώνει το ισοζύγιο πληρωμών ή κατακτά μετάλλια στους Ολυμπιακούς αγώνες.

[8] Σε πείσμα του κλασικού υλιστικού κανόνα ότι «δεν κρίνουμε κάποιον με βάση την ιδέα που έχει ο ίδιος για τον εαυτό του». Η φράση αυτή είναι ως γνωστόν του Μαρξ –παρόλο που θα μπορούσε κάλλιστα να είναι και του Φρόιντ [σημείωση DSZ: «Ο τρόπος, με τον οποίο οι ασθενείς μας παρουσιάζουν τις ιδέες τους κατά την αναλυτική εργασία, μας δίνει την ευκαιρία για μερικές ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Π.χ.: ‘Τώρα θα σκεφτείτε ότι θέλω να πω κάτι προσβλητικό, αλλά πραγματικά δεν είχα κανένα τέτοιο σκοπό’. Εμείς καταλαβαίνουμε ότι αυτό είναι η απόρριψη μιας αναδυόμενης ιδέας μέσω προβολής. Ή: ‘Ρωτάτε, ποιο μπορεί να είναι αυτό το πρόσωπο στο όνειρο. Πάντως, η μητέρα δεν είναι’. Εμείς διορθώνουμε: ‘Άρα είναι η μητέρα’. Κατά την ερμηνεία, παίρνουμε την πρωτοβουλία να παραβλέπουμε τη άρνηση και να δεχόμαστε αυτούσιο το περιεχόμενο της ιδέας» Sigmund Freud, «Die Verneinung», in: Studienausgabe, Band III, Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 1982, σελ. 373, παρατίθεται στo Α.Γ., η αθεράπευτη νεκροφιλία του ριζοσπαστικού πατριωτισμού]